آقطی سیاه که خمان کبیر نیز نامیده میشود درختچهای است که ارتفاع آن در نواحی مساعد به ۱۰ متر میرسد. این درختچه معمولاً در کنار جادهها و حاشیه جنگلها و در نواحی مرطوب و سایهدار میروید. برگهای آن سبز رنگ، بیضوی، دندانهدار، مرکب از ۵-۷ برگچه میباشد اگر برگها شکسته و مالش داده شود بوی بدی از آن متصاعد میشود.
گلهای آن سفید و خوشهای است که در اواخر بهار ظاهر میشود. میوه آقطی سیاه گوشتی، ریز مانند انگور و به رنگ آبی سیر میباشد. قسمت مورد استفاده این درختچه گل، برگ و پوست داخلی ساقه آن است. آقطی سیاه در ایران در نواحی آذربایجان و همدان میروید.
ترکیبات شیمیائی
پوست این درختچه و برگ آن درای موادی مانند ساو بوسین Sambucine سامبو نیگرین Sambunigerine، کولین، سیکوتین Cicutine و مقدار کمی نیترات پتاسیم میباشد. در گلهای آن الدرین Elderine و مقدار کمی اسانس وجود دارد. میوه آقطی سیاه درای کریزان تمین Chrysanthemin، مواد قندی، اسانس، صمغ، اسید والزیانیک و اسید استیک میباشد.
خواص داروئی
· آقطی سیاه از نظر طب قدیم ایران سرد و خشک است. پوست ثانوی (داخلی) ساقه و ریشه آن از نظر طبی مؤثرترین قسمتهای این گیاه است.
· در درمان رماتسم و درد مفاصل مؤثر است.
· ادرارآور است.
· ملین و ضد یبوست میباشد و بهترین دارو برای رفع یبوست در افراد سالخورده و کسانی است که انقباضات روده بزرگ در آنها ضعیف شده است.
· دمکرده برگهای خشک شده آن در رفع اسهال مؤثر است.
· برای برطرف کردن درد و التیام بواسیر، برگهای تازه این گیاه را له کرده و یا اینکه از آن پماد تهیه کنید و روی بواسیر دردناک بگذارید.
· درمان کننده استسقاء میباشد و آب اضافی را از بدن و از بین انساج خارج میسازد.
· برای از بین بردن خارش بدن، پوست ساقه آن را در روغن بجوشانید و سپس آن را صاف کرده و بگذارید سرد شود. این روغن را روی قسمتهائی که خارش دارد بزنید.
· برای جوشخوردن استخوان و مداوای شکستگی استخوان، از دم کرده ریشه این درختچه استفاده کنید.
· دمکرده گلهای خشک شده آقطی سیاه درمانکننده گریپ، سرماخوردگی، بیماریهای دستگاه تنفسی و نقرس میباشد.
· جوشانده گلهای خشک شده این گیاه برای معالجه برونشیت و ذاتالجنب مفید است.
· بخور گلهای آقطی سیاه برای درمان بیماریهای سل مفید بوده و اخلاط چسبناک را از گلو خارج میسازد.
· بیماریهای کلیه و مجاری ادرار را درمان میکند.
· سنگ کلیه را خارج میسازد.
· شی رمادران شیرده را زیاد میکند.
· در درمان بیماریهای صرع مفید است.
· جوشانده گلهای خشک شده آقطی سیاه را بهصورت کمپرس روی زخمهای اگزما بگذارید اثر مطلوب خواهد داشت.
· خوردن میوه آقطی سیاه و مالیدن آن به سر باعث سیاه شدن مو و تقویت مو میشود.
· جوشانده گلهای آقطی سیاه را روی سوختگیها بگذارید و کمپرس کنید اثر شفابخش دارد.
· برای از بین بردن ورم چشم میتوان چشم را با جوشانده گلهای این گیاه شستشو داد.
· جوشانده برک این درخت آفت درختان و سبزیجات را از بین میبرد.
· اگر پوست حساس دارید برای شستن صورت یا پاک کررن آرایش از دم کرده آقطی سیاه استفاده کنید.
· برای شادابی پوست صورت از بین بردن لکهها و کک و مک میتوان از ماسک زیر استفاده کرد:
· گلهای خشک شده آقطی سیاه را دم کنید و مقدری پودر باقلای خشک را در ظرفی بریزید سپس دمکرده آقطی سیاه را روی آن ریخته و خمیری تهیه کنید. این خمیر را بهصورت ماسک روی صورت بگذارید و پس از یک ربع ساعت بجوشانید این ماسک را هر روزه روی پوست خود بگذارید تا صورت را جوان و شاداب کند.
· طرز استفاده
· ـ جوشانده: مقدار ۶۰ گرم پوست ساقه، برگ و یا میوه این درختچه را در یک لیتر آب ریخته و بگذارید آهسته بجوشد تا حجم آن به نصف برسد. سپس آن را صاف کنید.
· ـ شراب آقطی سیاه: ۱۵۰ گرم پوست ساقه یا ریشه این گیاه را در یک لیتر آب شراب سفید ریخته و بگذارید به مدت ۱۵ روز بماند البته هر روز آنرا هم بزنید. پس از این مدت آن را صاف کرده و در شیشه در بسته نگهداری کنید. مقدار مصرف این شراب یک قاشق سوپخوری و سه بار در روز است.
· ـ سرکه آقطی سیاه: ۱۰-۲۰ گرم برگهای خشک شده این درختچه را در یک لیتر سرکه ریخته و بگذارید تا مدت دو هفته بماند و هر روز آن را بههم بزنید. پس از این مدت آن را صاف کرده و در شیشه در بسته نگهداری کنید.
· ـ دمکرده آقطی سیاه: مقدار ۱۰۰ گرم گل خشک شده این درختچه را در یک لیتر آبجوش ریخته و به مدت ۱۰ دقیقه دم کنید. از این دمکرده میتوانید برای شستشوی زخمها استفاده کنید.
· ـ شیره یا آب میوه: میوههای رسیده آقطی سیاه را فشار داده تا شیره آن خارج شود. مقدار مصرف این شیره یک قاشق چایخوری مخلوط در یک لیوان آب میباشد.
· ـ شراب آقطی سیاه: آب میوه را گرفته و با هم وزن آن قند مخلوط کنید. سپس این مخلوط را بجوشانید تا شربت غلیظی بهدست آید. مقدار مصرف این شربت یک قاشق غذاخوری قبل از هر غذا است.
· مضرات
· استفاده زیاد از آقطی سیاه ممکن است باعث تهوع و همچنین ورم رودهها شود. آقطی سیاه سرد است و بنابراین افراد سردمزاج حتماً باید آن را با عسل بخورند.